Στην Αίθουσα Ε εκτίθενται έργα πλαστικής σε μάρμαρο και λίθο, όπως αγάλματα, επιτύμβιες και αναθηματικές στήλες και αρχιτεκτονικά μέλη, που μαρτυρούν την ύπαρξη εργαστηρίου στην Αιανή, ήδη από την αρχαϊκή και κλασική εποχή. Πρόκειται για πρώιμα, πρωτότυπα γλυπτά έργα, σπάνια ευρήματα για τον αρχαίο ελλαδικό κόσμο.

Τα πρώτα εκθέματα αποτελούν τρεις επιτύμβιες στήλες ιωνικού τύπου, η πρώτη με ανθεμωτή επίστεψη και γραπτή διακόσμηση, ενώ οι άλλες δύο με το όνομα της νεκρής.

Μπροστά μας εκτίθεται μαρμάρινη κεφαλή γενειοφόρου άνδρα (αρ. 4), από άγαλμα υπερφυσικού μεγέθους, των αρχαϊκών χρόνων. Στην ίδια εποχή ανήκει και το εντυπωσιακό μαρμάρινο λιοντάρι (αρ. 5) που βρέθηκε κοντά στον τάφο Ε, όπως και η μαρμάρινη κεφαλή κόρης, από άγαλμα ύψους 1,60μ. περίπου (αρ. 6). Αριστερά της εισόδου, εκτίθενται οκτώ τμήματα πρώιμων επίσης μαρμάρινων αγαλμάτων κούρων (αρ. 6-13), κάποια από τα οποία συνανήκουν. Επίσης, δύο τμήματα πιθανόν από σύμπλεγμα αγαλμάτων και ένα κεφάλι λιονταριού. Όλα είναι κατασκευασμένα από ντόπιο λεπτόκοκκο και καλής ποιότητας μάρμαρο, από τα λατομεία Τρανοβάλτου ή Βερμίου.

Τα αρχαϊκά αγάλματα κορών και κούρων μπορούν να απεικονίζουν μορφές θεών ή θνητών, ενώ απαντώνται σπάνια σε περιοχές του βορειοελλαδικού χώρου. Τα ευρήματα της Αιανής μαρτυρούν όχι μόνο κοινά ταφικά έθιμα με την νότια Ελλάδα, αλλά και διάδοση της μεγάλης πλαστικής στην Άνω Μακεδονία.

Τα εκθέματα με αρ. 17-22 ανήκουν σε έργα πλαστικής της ρωμαϊκής εποχής. Αποτελούν ευρήματα παλαιότερων παραδόσεων με άγνωστη την ακριβή προέλευσή τους. Πρόκειται για κορμό ανδρικού αγάλματος, κεφαλή και κορμό γυναικείου αγάλματος, και τρεις ανδρικές κεφαλές, πιθανότατα από τον οικισμό της θέσης Ράχη Τσέικα. Από εδώ παραδόθηκε και κορμός ελληνιστικού αγάλματος (αρ. 23), στον τύπο του αναπαυόμενου Ηρακλή (Farnese).

Στα δεξιά της εισόδου εκτίθενται ευρήματα σχετικά με την αρχιτεκτονική. Ένα δωρικό κιονόκρανο και δύο ιωνικά από αμφικίονες (αρ. 24-26), από τον τομέα «Στωικό Κτήριο», στη θέση Μεγάλη Ράχη, μαρτυρούν την ύπαρξη στον 5^ο αι. π.Χ. εντυπωσιακών διώροφων δημόσιων κτηρίων.

Στη συνέχεια, εκτίθενται ευρήματα παλαιότερων παραδόσεων. Πρόκειται για ακέφαλο άγαλμα Νίκης μπροστά σε περιρραντήριο (αρ. 27), ρωμαϊκών χρόνων, από την Αιανή, και μια επιτύμβια στήλη της ίδιας εποχής από την Αγία Παρασκευή (αρ. 28).

Η ενότητα των επιτυμβίων στηλών περιλαμβάνει επίσης τέσσερις στήλες (αρ. 29-32), ελληνιστικών χρόνων από την Αιανή, με τα ονόματα των νεκρών, καθώς και τρεις (αρ. 38-40), των ρωμαϊκών, με διάφορες παραστάσεις.

Οι επόμενες πέντε στήλες (αρ. 33-37), όπως και μια ενεπίγραφη βάση μικρού αγάλματος (αρ. 41), είναι αναθηματικές και ανήκουν στους ρωμαϊκούς χρόνους. Προέρχονται από την Αιανή, την Άνω Κώμη και την Καισάρεια. Πρόκειται για αφιερώματα σε θεούς και ήρωες, όπως η Ήρα και ο Ηρακλής.

Στα σημαντικότερα ευρήματα συγκαταλέγεται η αναθηματική στήλη στον θεό Πλούτωνα, ο οποίος παριστάνεται κερασφόρος να κρατά με το αριστερό του χέρι τον τρικέφαλο Κέρβερο. Ανατέθηκε από κάποιον Φλάβιο Λεωνά στα μέσα του 2^ου αι. μ.Χ., Στην επιγραφή αναφέρεται το όνομα της πόλης Αιανής, αυτή τη φορά ως Εανή.

Δρ Αρετή Χονδρογιάννη – Μετόκη